Gebruikt VRT NWS artificiële intelligentie om artikels te schrijven? Het is een vraag die al een paar keer in onze mailbox opdook. Lezers denken soms dat ze artikels lezen die door AI geschreven zijn en vragen hier dan opheldering over.
“Ik had de indruk dat een van de artikelen die ik gelezen had op vrtnws.be deels geschreven was door AI. Ik ben dan even gaan opzoeken of jullie hier een gedragscode rond hebben. Ik kon niet meteen iets vinden. Mogelijk kijk ik erover. Mijn punt is dat iedereen die AI inzet om welke vorm van content dan ook te maken hier transparant in moet zijn.”
Artikels worden bij VRT NWS nog altijd geschreven door journalisten, echte mensen dus. Zij kunnen wel inzetten om hen te helpen bij hun werk.
De Code van de Raad voor de Journalistiek laat dit ook toe. In die ethische leidraad voor alle Vlaamse journalisten staat dat het toegelaten is om AI-toepassingen te gebruiken bij het verzamelen van informatie en het maken en verspreiden van nieuwsitems. Journalisten blijven echter verantwoordelijk voor wat er verschijnt. Zij moeten dus blijven checken of alle informatie klopt.
De hoofdredactie is te allen tijde verantwoordelijk voor het informatieaanbod, ongeacht de manier waarop het wordt geproduceerd en ongeacht het kanaal of de vorm waarin het wordt aangeboden.
Code van de Raad voor de Journalistiek – richtlijn bij artikel 12
VRT NWS heeft sinds vorig jaar een AI-charter waarin ze uitlegt aan het publiek hoe het omgaat met AI. Ook daarin staat dat journalisten AI-toepassingen mogen gebruiken om bijvoorbeeld grote hoeveelheden data te doorzoeken, om teksten te vertalen of samen te vatten, om schrijfstijl en spelling te verbeteren, om nieuwsberichten te herwerken voor specifieke doelgroepen, om titels voor artikels te suggereren, enzovoort.
Journalisten mogen echter niet om het even welk hulpmiddel gebruiken. De nieuwsdienst heeft een panel opgericht dat nieuwe tools die collega’s willen gebruiken goedkeurt of afkeurt. Het panel waakt erover dat geen enkele AI-toepassing een inbreuk op de betrouwbaarheid van VRT NWS veroorzaakt.
Als journalisten staan we aan het begin en het einde van de nieuwsketen, en blijven we aansprakelijk voor eventuele fouten.
AI-charter van VRT NWS – Principe 1
In het charter staat heel duidelijk dat AI nooit het laatste woord mag hebben. Een journalist of eindredacteur moet altijd nagaan of artikels voldoen aan de deontologische regels en dus bijvoorbeeld nauwkeurig en onpartijdig zijn.
Er staat ook expliciet in dat VRT NWS nooit beelden of klank zal creëren met AI. Als de redactie toch nepbeelden toont, komt er een AI-icoon in beeld om dit duidelijk te maken aan het publiek.
Journalisten kunnen dus gebruikmaken van AI-toepassingen en doen dat ook. Uit een onderzoek van de Vereniging voor Vlaamse Journalisten uit 2024 blijkt dat de helft van de journalisten in België en Nederland gebruikt om efficiënter te werken. Een kwart doet dit wekelijks.
Maar hoe weten nieuwsgebruikers nu of er AI in het spel was als ze een artikel lezen? Hoe transparant moet je daarover zijn als journalist?
Daar is Europese wetgeving rond, de European Artificial Intelligence Act . Die stelt dat als er redactionele controle door een mens in het spel is, er niet moet aangegeven worden dat er met AI gewerkt is. Toch lijkt mij enige vorm van transparantie hierrond wel aangewezen, afhankelijk van hoe groot de inhoudelijke bijdrage is van AI aan het journalistieke werk.
Uit de AI Media Barometer van Arteveldehogeschool blijkt dat journalisten het vooral belangrijk vinden om hierover te communiceren met het publiek op het moment dat er iets gecreëerd wordt met AI.
Dat strookt ook met wat de Raad voor de Journalistiek zegt over transparantie: “De redactie communiceert transparant over geautomatiseerde nieuwsproductie en personalisering van nieuwsaanbod, zodat het voor de nieuwsgebruiker duidelijk is wanneer nieuwsitems op basis van artificiële intelligentie gemaakt of geselecteerd zijn.”
Ook het AI-charter van VRT NWS volgt die richtlijn.
Als AI-systemen een inhoudelijke impact hebben op je werk, moet je lezer/kijker/luisteraar dat weten. Het moet ook voor onze lezers duidelijk zijn dat ze soms artikels te zien krijgen omdat AI die voor hen geselecteerd heeft.
AI-charter van VRT NWS – Aanbeveling 4
Dat betekent dat als een journalist AI heeft ingezet als technisch hulpmiddel, bijvoorbeeld om interviews letterlijk uit te tikken, een vertaling te maken of een spellingscontrole uit te voeren, een AI-label niet nodig is. Ook gebruikers lijken zich daarin te kunnen vinden. Uit gebruikersonderzoek van BBC blijkt dat lezers het niet relevant vinden om dat te weten.
Bij BBC gaven gebruikers aan dat ze transparantie vooral belangrijk vinden als ze zich misleid zouden kunnen voelen door de berichtgeving. Bijvoorbeeld als er op basis van vooraf geselecteerde bronnen automatisch artikels gegenereerd worden of als een AI-assistent in gesprek zou gaan met een gebruiker.
Dat is geen onrealistisch scenario. Zo experimenteerde Sporza vorige zomer met door AI gemaakte artikels . Die waren gebaseerd op beschikbare wedstrijddata, zoals scores, statistieken en spelverloop.
Hoewel deze artikels nog door de handen gingen van een redacteur, gaf de redactie hier toen transparant de werkwijze mee.
Onderaan het artikel verscheen volgend kaderstukje: “Voor dit artikel is gebruikgemaakt van een AI-toepassing die een eerste wedstrijdverslag genereert. Dit is vervolgens nagelezen en herwerkt door een redacteur. De toepassing is door ons AI-team ontwikkeld in samenspraak met de redactie.”
De toepassing werd toen ingezet om verslagen te maken van wedstrijden waar anders geen verslag of een veel korter artikel over zou komen. Deze werkwijze is voor alle duidelijkheid de uitzondering. Enkel voor dit specifieke project werd hiervoor toestemming gegeven.
Artificiële intelligentie plaatst de media wereldwijd voor grote vraagstukken. Hoe kun je het gebruik van AI rijmen met betrouwbaarheid? VRT NWS is dit volop aan het onderzoeken. Transparantie zal hier een cruciale rol spelen.
Tussen het gebruik van AI als technisch hulpmiddel en AI zelf artikels laten schrijven onder supervisie van een redacteur, zit nog een heel gamma aan andere toepassingen. Zo zal de redactie bijvoorbeeld transparant weergeven als er een AI-tool werd gebruikt bij factchecking.
Het komt erop neer dat bij de inzet van elke nieuwe toepassing de redactie zal moeten afwegen of het publiek dit moet weten of niet. Het lijkt me dan ook een goed idee om lezers, kijkers en luisteraars bij dit onderzoek te betrekken. Wat vindt de Vlaamse nieuwsgebruiker daarvan? Het gebruik van AI mag het vertrouwen van de lezer, kijker en luisteraar in VRT NWS immers niet aantasten.
Leave a Reply